Taal, denken, leren en generatieve AI
Wat kun je als docent doen om taal- en denkontwikkeling bij je studenten ondanks én dankzij generatieve AI te stimuleren?

If you think you understand something, and don’t write down your ideas, you only think you’re thinking.Leslie Lamport
Taalmodellen zijn – kort door de bocht – woordmachines die op basis van statistiek het volgende woord voorspellen. Ze ‘begrijpen’ dus niets. Daardoor kunnen taalmodellen onbetrouwbaar zijn, maar bruikbaar als je je daarvan bewust bent.
De focus ligt hier op schrijfvaardigheid, omdat schrijven een taak is die GenAI geheel of gedeeltelijk kan overnemen. De daarmee samenhangende vaardigheid, leesvaardigheid, komt eveneens aan bod.
Hieronder gaan we in op taalmodellen en in het bijzonder generatieve AI (GenAI):
- hoe GenAI taal, leren en denken met elkaar samenhangen
- hoe studenten met taal en GenAI kunnen omgaan
- hoe docenten kunnen bijdragen aan taalgroei, dankzij én ondanks GenAI
GenAI en taalbewust onderwijs
Een taalbewuste docent werkt doelgericht toe naar het taalniveau dat van een afgestudeerde verwacht wordt. Dat betekent dat de afgestudeerde zich analytisch, conceptueel en creatief kan uiten. Met de ontwikkeling in taalvaardigheid stimuleert deze docent ook de denkontwikkeling van studenten. Dat geldt zeker voor schrijven: als een student leert schrijven, leert die tegelijk (kritisch) denken. Het helpt daarbij om het schrijven als een proces te benaderen (zie figuur 1).

GenAI kan hierin op verschillende momenten en manieren ondersteunen. Daarvoor moet een docent wel AI-geletterd zijn om het GenAI-gebruik door studenten te kunnen begeleiden. Ook moet een docent zelf GenAI verantwoord kunnen inzetten, bijvoorbeeld in lesontwerp, feedback en begeleiding.

Wanneer kun je GenAI laten inzetten door je studenten, opdat ze hun taal- en denkvaardigheid blijven ontwikkelen? We doen een voorstel:
1 (Oriënteren) | De opdracht begrijpen | GenAI als docent + de student zelf |
2 (Oriënteren) | Bronnen lezen | GenAI als leesassistent + de student zelf |
3 (Oriënteren) | Aantekeningen maken | De student zelf |
4 (Structureren) | Een opzetje maken (tekststructuur) | GenAI als brainstormmaatje + de student zelf |
5 (Formuleren) | Kladversie schrijven | De student zelf |
6 (Formuleren) | Mooiere versies schrijven | GenAI als feedbackgever + de student zelf |
7 (Redigeren) | Alles nogmaals controleren | GenAI als corrector + de student zelf |
8 | Inleveren! | De student zelf |
De begrippen beginner en expert geven handvatten om te bepalen in hoeverre je GenAI laat inzetten door je studenten bij een of meer stappen in het schrijfproces:
- Fase in het leerproces: een beginner (novice learner) moet eerst zelf aan het werk om domeinkennis en taal- en denkvaardigheid op te doen. Een meer gevorderde student (expert learner) kan meer/vaker GenAI inzetten, doordat die een stevige basis kan versterken op een gerichte en verantwoorde wijze.
- AI-geletterdheid: ook hiervoor geldt dat een beginner nog niet weet hoe een sterke prompt (= opdracht aan het systeem) te formuleren en daardoor deze minder. Een expert kan sterke prompts formuleren waarin juist het leren vooropstaat.
Dit principe is verbeeld in figuur 3.

Leren ontstaat door frictie. Juist bij (bijna) volledige tekstgeneratie door GenAI slaan studenten de stappen in het schrijfproces – en daarmee in het denkproces – over. Dit vraagt dus om minder cognitieve belasting én minder hersenactiviteit. Daarmee ontstaat een ‘performance paradox’: je studenten produceren veel, maar ze leren er nauwelijks iets van, wat zeker voor de langere termijn nadelige effecten heeft.
Beginners, die alles overlaten aan GenAI, denken zelf nauwelijks meer na; dit wordt schadelijk offloaden genoemd. De teksten hebben correcte zinnen, een goede spelling en overtuigende toon. Maar waar is hun diepgaand begrip, kritische reflectie of authentieke stem? Die ontbreekt wanneer een student als beginner het schrijf- en denkproces overslaat.
Het denken van experts wordt juist uitgedaagd. Zij weten wanneer ze GenAI kunnen inzetten. Door bijvoorbeeld alleen een grammaticacheck uit te besteden ontstaat positief offloaden. Hun brein krijgt dan namelijk ruimte voor het diepere denkwerk.
Je gaat ook niet naar de sportschool met een heftruck om je gewichten te liften.Nele Goutier (2026, 4 april). AI-Media Journaal. Wat doen we met alle tijd die AI ons oplevert?
GenAI en taalvaardigheid
Als docenten hebben wij de taak om studenten te ondersteunen in de taal- en denkvaardigheden die zij op het hbo leren en ontwikkelen. Dat geldt dus ook wanneer zij – of wij – GenAI inzetten. Daarbij is een focus op het denk- en schrijfproces in plaats van het schrijfproduct essentieel.
Praktische tips: verantwoordelijk en verantwoord
Je kunt GenAI verbieden in je lessen, maar de realiteit leert dat studenten er wel mee werken – al is het maar omdat ze er later in hun werkveld op een verantwoorde manier mee moeten kunnen omgaan. Bovendien biedt GenAI ook kansen voor taal- en denkontwikkeling. Hoe kun je in je les bijdragen aan taalgroei, dankzij én ondanks GenAI?
Kortom, houd je studenten aan het roer van hun taal- en denkontwikkeling.
Bronnen & verder lezen
Onze bronnen zijn zeker ook onze leestips als je je verder wilt verdiepen in taal en generatieve AI:
- AI Voor Studenten – Meer kwaliteit in minder tijd. Tom Naberink. Geraadpleegd op 17 april 2024, van https://aivoorstudenten.nl
- Bestuursstaf Communicatie [Vera Verschuur en Virginia Zorn]. Op weg naar de AI-ready student. Impact Magazine. Geraadpleegd op 17 april 2024, van https://impact.hva.nl
- Bleyen, J., & Leuridan, M. (2023, 17 november). Generatieve AI als partner voor taalontwikkelend lesgeven in het hoger onderwijs. Taalunie HSN-archief, 36ste Conferentie Onderwijs Nederlands. Geraadpleegd op 17 april 2024, van https://hsnbundels.taalunie.org/bijdrage/generatieve-ai-als-partner-voor-taalontwikkelend-lesgeven-in-het-hoger-onderwijs
- Coupé, G., & Van Hilten, M. (2024, 22 november). Van luie naar slimme schrijver: Werkvormen met GenAI in schrijfonderwijs. Taalunie HSN-archief, 37ste Conferentie Onderwijs Nederlands. Geraadpleegd op 7 maart 2025, van https://hsnbundels.taalunie.org/bijdrage/van-luie-naar-slimme-schrijver-werkvormen-met-genai-in-schrijfonderwijs
- Dibbets, K., & Van der Meer, H. (2024, 26 januari). Beyond ChatGPT: AI tools in literature review. Library - University Of Amsterdam. Geraadpleegd op 26 januari 2024, van https://uba.uva.nl/en/content/events/2024/01/beyond-chatgpt-ai-tools-in-literature-review.html
- Edwards, J., & Kolvoort, I. (2024, 26 januari). Smart Education: the Power of AI in Didactics. Library - University Of Amsterdam. Geraadpleegd op 26 januari 2024, van https://uba.uva.nl/en/content/events/2024/01/smart-education-the-power-of-ai-in-didactics.html
- Hogeschool van Amsterdam. Centre of Expertise Applied Artificial Intelligence | AppliedAI. Geraadpleegd op 17 april 2024, van https://www.hva.nl/appliedai
- Goutier, N. (2026, 4 april). AI-Media Journaal. Wat doen we met alle tijd die AI ons oplevert? Geraadpleegd op 9 april 2026, https://open.substack.com/pub/villamedia/p/wat-doen-we-met-alle-tijd-die-ai
- Hermans, F. (2026, 4 januari). Special: Schrijven | Writing. Geraadpleegd op 9 april 2026, van https://www.felienne.nl/2026-01
- Korteweg, N. (2024, 19 oktober). ‘Wij mensen leren niet in één keer een triljoen woorden. Met ChatGPT zijn we in een bijzondere situatie terechtgekomen’. NRC. Geraadpleegd op 22 oktober 2024, van https://www.nrc.nl/nieuws/2024/10/16/met-chatgpt-is-homo-sapiens-niet-meer-de-enige-die-over-een-rijke-taal-beschikt-a4869558
- Last, B., Last, B., & Sprakel, T. (2023). Chatten met Napoleon: Werken met generatieve AI in het onderwijs.
- Molenaar, I. & Nationaal Onderwijs Lab AI (NOLAI). (2023). Hybride Intelligentie technologieën voor leren en onderwijs. In Onderzoeksprogramma Nationaal Onderwijs Lab Artificiële Intelligentie. Geraadpleegd op 17 april 2024, van https://www.ru.nl/sites/default/files/2023-07/NOLAI%20onderzoeksprogramma_15%20juni%202023.pdf
- Naar een ‘hightech’ taalbeleid? (2024, 16 april). Forum Taalbeleid Hoger Onderwijs. Geraadpleegd op 26 juni 2024, van https://www.forumtaalbeleidhogeronderwijs.be/forumdagen/naar-een-hightech-taalbeleid
- Bouwer, R., Hamel, M., Van Norden, S., Steenbakkers, J., & Stronks, E. (Reds.). (2024). Opdat wij schrijven: Herontwikkeling van het schrijfonderwijs nu. Pica.
- Schildkamp, K., & Campman, D. (z.d.). Slimmer onderwijs met AI: Een handreiking voor docenten en andere onderwijsprofessionals. Npuls. Geraadpleegd op 17 april 2024, van https://npuls.nl/wp-content/uploads/2023/09/Slimmer-onderwijs-met-AI-Npuls.pdf
- Stockwell, G. (Red.). (2024). Special Issue on Language Teaching and Learning with ChatGPT. Technology in Language Teaching & Learning, 6(1). Geraadpleegd op 17 april 2024, van https://www.castledown.com/journals/tltl/issue/view/tltl-6-1
- Syska, A. (2025, 27 februari). We tried to kill the essay – now let’s resurrect it. LSE Higher Education - Enabling dialogue and sharing different perspectives in a changing HE landscape. Geraadpleegd op 12 maart 2025, van https://blogs.lse.ac.uk/highereducation/2025/02/27/we-tried-to-kill-the-essay-now-lets-resurrect-it
- Taalteam Studentenzaken: Taal en onderwijs. Geraadpleegd op 17 april 2024, van https://icthva.sharepoint.com/sites/taalenonderwijs
- The impact of Generative Artificial Intelligence (GenAI) on higher education. (2024). Geraadpleegd op 17 april 2024, van https://rise.articulate.com/share/ZnOKVfHDkKjhmoXya9P91gzlpFPt_pdy#
- Vlieghe, J., & Koopal, W. (2024, 29 augustus). AI leert je niet wat schrijven is. De Standaard. Geraadpleegd op 5 september 2024, https://archive.ph/2024.08.29-151117/https://m.standaard.be/cnt/dmf20240828_9642092
- Werkgroep framework AI-geletterdheid (2026). HvA kompas AI-geletterdheid, concept 1 (CTL-thema Digitale ontwikkelingen).
