If you think you understand something, and don’t write down your ideas, you only think you’re thinking.Leslie Lamport

Taalmodellen zijn – kort door de bocht – woordmachines die op basis van statistiek het volgende woord voorspellen. Ze ‘begrijpen’ dus niets. Daardoor kunnen taalmodellen onbetrouwbaar zijn, maar bruikbaar als je je daarvan bewust bent.

De focus ligt hier op schrijfvaardigheid, omdat schrijven een taak is die GenAI geheel of gedeeltelijk kan overnemen. De daarmee samenhangende vaardigheid, leesvaardigheid, komt eveneens aan bod.

Hieronder gaan we in op taalmodellen en in het bijzonder generatieve AI (GenAI):

  • hoe GenAI taal, leren en denken met elkaar samenhangen
  • hoe studenten met taal en GenAI kunnen omgaan
  • hoe docenten kunnen bijdragen aan taalgroei, dankzij én ondanks GenAI

GenAI en taalbewust onderwijs

Een taalbewuste docent werkt doelgericht toe naar het taalniveau dat van een afgestudeerde verwacht wordt. Dat betekent dat de afgestudeerde zich analytisch, conceptueel en creatief kan uiten. Met de ontwikkeling in taalvaardigheid stimuleert deze docent ook de denkontwikkeling van studenten. Dat geldt zeker voor schrijven: als een student leert schrijven, leert die tegelijk (kritisch) denken. Het helpt daarbij om het schrijven als een proces te benaderen (zie figuur 1).

Figuur 1. Het schrijfproces
Figuur 1. Het schrijfproces

GenAI kan hierin op verschillende momenten en manieren ondersteunen. Daarvoor moet een docent wel AI-geletterd zijn om het GenAI-gebruik door studenten te kunnen begeleiden. Ook moet een docent zelf GenAI verantwoord kunnen inzetten, bijvoorbeeld in lesontwerp, feedback en begeleiding.

Figuur 2. De mens blijft essentieel in het schrijfproces, de machine is een assistent.
Figuur 2. De mens blijft essentieel in het schrijfproces, de machine is een assistent.

Wanneer kun je GenAI laten inzetten door je studenten, opdat ze hun taal- en denkvaardigheid blijven ontwikkelen? We doen een voorstel:

1 (Oriënteren)

De opdracht begrijpen

GenAI als docent + de student zelf

2 (Oriënteren)

Bronnen lezen

GenAI als leesassistent + de student zelf

3 (Oriënteren)

Aantekeningen maken

De student zelf

4 (Structureren)

Een opzetje maken (tekststructuur)

GenAI als brainstormmaatje + de student zelf

5 (Formuleren)

Kladversie schrijven

De student zelf

6 (Formuleren)

Mooiere versies schrijven

GenAI als feedbackgever + de student zelf

7 (Redigeren)

Alles nogmaals controleren

GenAI als corrector + de student zelf

8

Inleveren!

De student zelf

De begrippen beginner en expert geven handvatten om te bepalen in hoeverre je GenAI laat inzetten door je studenten bij een of meer stappen in het schrijfproces:

  • Fase in het leerproces: een beginner (novice learner) moet eerst zelf aan het werk om domeinkennis en taal- en denkvaardigheid op te doen. Een meer gevorderde student (expert learner) kan meer/vaker GenAI inzetten, doordat die een stevige basis kan versterken op een gerichte en verantwoorde wijze.
  • AI-geletterdheid: ook hiervoor geldt dat een beginner nog niet weet hoe een sterke prompt (= opdracht aan het systeem) te formuleren en daardoor deze minder. Een expert kan sterke prompts formuleren waarin juist het leren vooropstaat.

Dit principe is verbeeld in figuur 3.

Figuur 3. Beginner vs. expert
Figuur 3. Beginners vertrouwen op de output van GenAI en ervaren minder cognitieve belasting, maar hebben minder diepgaand begrip. Experts gebruiken GenAI strategisch. Zij ervaren óók minder cognitieve belasting, maar: zijn nog altijd betrokken bij materiaal. (Bron: De Wachter et al., 2024; Kosmyna et al., 2025)

Leren ontstaat door frictie. Juist bij (bijna) volledige tekstgeneratie door GenAI slaan studenten de stappen in het schrijfproces – en daarmee in het denkproces – over. Dit vraagt dus om minder cognitieve belasting én minder hersenactiviteit. Daarmee ontstaat een ‘performance paradox’: je studenten produceren veel, maar ze leren er nauwelijks iets van, wat zeker voor de langere termijn nadelige effecten heeft.

Beginners, die alles overlaten aan GenAI, denken zelf nauwelijks meer na; dit wordt schadelijk offloaden genoemd. De teksten hebben correcte zinnen, een goede spelling en overtuigende toon. Maar waar is hun diepgaand begrip, kritische reflectie of authentieke stem? Die ontbreekt wanneer een student als beginner het schrijf- en denkproces overslaat.

Het denken van experts wordt juist uitgedaagd. Zij weten wanneer ze GenAI kunnen inzetten. Door bijvoorbeeld alleen een grammaticacheck uit te besteden ontstaat positief offloaden. Hun brein krijgt dan namelijk ruimte voor het diepere denkwerk.

Je gaat ook niet naar de sportschool met een heftruck om je gewichten te liften.Nele Goutier (2026, 4 april). AI-Media Journaal. Wat doen we met alle tijd die AI ons oplevert?

GenAI en taalvaardigheid

Als docenten hebben wij de taak om studenten te ondersteunen in de taal- en denkvaardigheden die zij op het hbo leren en ontwikkelen. Dat geldt dus ook wanneer zij – of wij – GenAI inzetten. Daarbij is een focus op het denk- en schrijfproces in plaats van het schrijfproduct essentieel.

Praktische tips: verantwoordelijk en verantwoord

Je kunt GenAI verbieden in je lessen, maar de realiteit leert dat studenten er wel mee werken – al is het maar omdat ze er later in hun werkveld op een verantwoorde manier mee moeten kunnen omgaan. Bovendien biedt GenAI ook kansen voor taal- en denkontwikkeling. Hoe kun je in je les bijdragen aan taalgroei, dankzij én ondanks GenAI?

Kortom, houd je studenten aan het roer van hun taal- en denkontwikkeling.

Bronnen & verder lezen

Onze bronnen zijn zeker ook onze leestips als je je verder wilt verdiepen in taal en generatieve AI: